Ársreikningar íslenskra knattspyrnufélaga eru gallaðir
Sú aðferð sem er notuð til þess að eignfæra leikmannasamninga í ársreikningum íslenskra knattspyrnuliða er ekki í samræmi við ársreikningalögin. Þetta leiðir til þess að eignir og eigið fé er ofmetið, og í flestum tilvikum er afkoma félaganna einnig ofmetin.
Greinin var fyrst birt í tölublaði Viðskiptablaðsins sem var gefið út þann 14. janúar síðastliðinn.
Stuðlakerfi KSÍ
Árið 1990 var stuðlakerfi KSÍ komið á laggirnar en tilgangur þess var að mynda grunn að félagaskiptagjaldi leikmanna sem skiptu yfir í nýtt félag eftir að samningur þeirra við gamla félagið rann út. Í stuðlakerfinu fá leikmenn stuðulinn 1, 3, 5, 7 eða 10 út frá þáttum eins og aldri, fjöldi leikja í efstu deild og fleira. Sá stuðull er svo margfaldaður með stuðlaverðinu sem á þeim tíma var 50 þúsund krónur, en er í dag 100 þúsund krónur.
Þegar leyfisreglugerð UEFA var innleidd af KSÍ árið 2003 var óskað eftir því að fá undanþágu frá reikningsskilareglum varðandi eignfærslu leikmannasamninga. UEFA veitti KSÍ þá undanþágu og var íslenskum knattspyrnuliðum því kleift að nota stuðlakerfið sem leið til þess að verðmeta leikmannasamninga sem eru eignfærðir.
Munurinn á reikningsskilareglum UEFA og KSÍ
Það er hægt að flokka leikmenn á þrjá mismunandi vegu; keyptir leikmenn, leikmenn sem koma á frjálsri sölu og uppaldir leikmenn. Samkvæmt leyfisreglugerð UEFA, sem í dag heitir UEFA Club Licensing and Financial Sustainability Regulations, eru einungis keyptir leikmenn eignfærðir. Þeir eru eignfærðir á kaupverði leikmannsins sem er svo afskrifað yfir samningstímann, þó að hámarki fimm ár. Þessi aðferð er í samræmi við alþjóðlega reikningsskilastaðla og væri í samræmi við íslensku ársreikningalögin, ef leikmannasamningar væru eignfærðir með þessum hætti á Íslandi.
Hjá KSÍ eru reglurnar á þann veg að keyptir leikmenn eru eignfærðir á kaupverði, svo lengi sem það er hærra en stuðlaverð leikmannsins. Þetta er því nánast alveg eins og hjá UEFA, en munurinn er sá að afskriftarstofn leikmanna íslenskra liða miðast við stuðlaverðið þeirra. Hins vegar eru leikmenn sem koma á frjálsri sölu og uppaldir leikmenn verðmetnir samkvæmt stuðlakerfinu.
Stuðlakerfið skarast á við ársreikningalögin
Knattspyrnumenn flokkast sem óefnislegar eignir í ársreikningum. Notkun stuðlakerfisins, sem leið til þess að verðmeta leikmenn, stangast á við fjögur ákvæði í ársreikningalögunum og tvö ákvæði í IAS 38 reikningsskilastaðlinum.
Eitt slíkt ákvæði sem á við um leikmenn sem koma á frjálsri sölu er 2. mgr. 14. gr. ársreikningalaganna. Þar segir að eign skuli vera færð á efnahagsreikning þegar líklegt er að félagið hafi af henni fjárhagslegan ávinning í framtíðinni og virði hennar má meta með áreiðanlegum hætti. Vandinn er hins vegar sá að eina leiðin til þess að meta virði leikmanns með áreiðanlegum hætti er einfaldlega með kaupverði. Þegar leikmaður er keyptur fer það eftir aðstæðum hverju sinni hvers virði hann er fyrir félagið sem kaupir hann. Einn daginn er hann 10 milljón króna virði fyrir eitt félag en næsta dag er hann 5 milljón króna virði fyrir annað félag.
Annað ákvæði sem vert er að nefna er 1. mgr. 16. gr. ársreikningalaganna en þar segir að heimilt sé að telja til eignar óefnislegar eignir svo lengi sem það uppfyllir ákvæði settra reikningsskilareglna. IAS 38 reikningsskilastaðalinn telst til settra reikningsskilastaðla og í 57. gr. er fjallað um eignfærslu óefnislegra eigna sem verða til vegna þróunarvinnu. Þetta ákvæði væri hægt að heimfæra á uppalda leikmenn en þeir uppfylla þó ekki þau skilyrði sem kveðið er á um í 57. gr. IAS 38 og þar af leiðandi ætti ekki að vera hægt að verðmeta uppalda leikmenn á hærri fjárhæð en núll krónur.
Skökk mynd
Hjá íslenskum liðum er meginþorri leikmanna uppaldir eða komu á frjálsri sölu. Einungis lítill hluti leikmanna er keyptir og því eru flestir leikmenn verðmetnir með stuðlakerfinu.
Stuðlakerfið hefur þau áhrif á bókfært verð leikmanna að afskriftir og söluhagnaður/tap leikmanna breytist. Afskriftir ættu raunar að vera hærri en þær eru hjá íslenskum fótboltaliðum, að meðaltali 243 þúsund krónum hærri. Það myndi þá leiða til þess að afkoma liðanna væri lægri og er hún því ofmetin í dag hjá fótboltaliðum.
Ef litið er á einstök félagslið þá voru leikmannasamningar Víkings eignfærðir á 23,1 milljón króna árið 2024. Af þeim voru 11,7 milljónir króna eignfærðir leikmannasamningar samkvæmt stuðlakerfinu. Tæplega 2,1% af heildareignum knattspyrnudeildar Víkings hefðu í raun ekki átt að vera eignfærðar í efnahagsreikningnum ef farið væri eftir ársreikningalögunum.
Þegar leikmannasamningarnir eru eignfærðir á sama fjárhæð að vera færð til móts inn á sérstakan endurmatsreiknings meðal eigin fjár. Það leiðir til þess að eigið fé félaganna er í raun ofmetið. Það kemur sér vel fyrir sum félög þar sem í 70. gr. leyfisreglugerðar KSÍ er kveðið á um að eigið fé liða skuli vera jákvætt eða hafa batnað um a.m.k. 10% á milli ára. Eigið fé knattspyrnudeildar FH var með 323 þúsund krónur í eigið fé í árslok 2024, en endurmatsreikningur þeirra nam 5,8 milljónum króna. Eigið fé þeirra hefði verið neikvætt ef ársreikningurinn hefði verið gerður í samræmi við ársreikningalögin.
Stuðlakerfið hefur því áhrif víðsvegar í ársreikningum íslenskra knattspyrnufélaga. Að meðaltali gætu eignir íslenskra liða verið ofmetnar um allt að 8,5 milljónir króna og eigið fé gæti verið ofmetið um allt að 15,4 milljónir króna að meðaltali. Efnahagsreikningar félaganna ættu því að líta allt öðruvísi út og sömu sögu er að segja um rekstrarreikninga félaganna.
